Serafin Ilnicki. Zamachowiec? Desperat? Szaleniec?

Czas wydarzeń :  10.06. 1904 r., godzina: wczesne popołudnie (tu mała niezgodność wśród relacjonujących. Jedni podają około 13:00 inni o 14:00)

Miejsce wydarzeń:  Szwajcaria, Bern, ul. Związkowa

Bohaterowie:  baron Serafin Ilnicki – inżynier

                           poseł rosyjski – Szadawski (Żadowski)

Świadkowie:   przypadkowy przechodzień (źródła nie podają nazwiska ani imienia)

Zeznania świadka: Około godziny 13:00 przechodziłem ulicą Związkową i zauważyłem dwóch mężczyzn kłócących się i żywo gestykulujących. Minąłem ich i kiedy byłem już w pewnej odległości usłyszałem strzał. Odwróciłem się i  zobaczyłem, jak jeden z mężczyzn upada, a potem podnosi się, a drugi ucieka. Rzuciłem się w pogoń za uciekającym. Udało mi się złapać uciekiniera i przekazałem go policji.

Oficjalny przekaz policji: Zatrzymany baron Serafin Ilnicki, inżynier, podał się za obywatela tureckiego i przyznał się do postrzelenia posła rosyjskiego. Znaleziono przy nim rewolwer kaliber 7 mm z nabojami. Pytany, co było powodem owego zamachu na życie Szadawskiego  odpowiedział, że czuje się oszukany przez władze carskie i osobiście przez posła, gdyż ten nie spełnił obietnic poczynionych wobec Ilnickiego. Otóż pan poseł obiecał swego czasu, że poruszy przed carem sprawę niesłusznego (zdaniem Ilnickiego) odebrania mu majątku, ponieważ nie otrzymywał w owej sprawie żadnej odpowiedzi, w stanie wzburzenia – strzelił.

Sprawa okazała się rozwojowa, bo jak wykazało śledztwo Ilnicki nie był poddanym tureckim tylko austriackim i biegli sądowi w Wiedniu orzekli, że Serafin jest niepoczytalny i zamknęli go w specjalnym zakładzie. Ilnicki jednak zdołał zbiec i schronił się we Lwowie, gdzie właściwie to na swoje życzenie, wpadł w ręce policji, ponieważ pisał listy do burmistrza Lwowa i podawał w nich swój adres zamieszkania. Lekarze lwowscy uznali go za w pełni poczytalnego, ale i tak umieszczono pana inżyniera w Kulparkowie (zakładzie dla umysłowo chorych). Ilnicki jednak nie dał za wygraną i próbował zorganizować zbrojny bunt pensjonariuszy zakładu. Na szczęście lekarze pracujący w zakładzie w porę się zorientowali, że coś się dzieje. Przeprowadzona rewizja w pokoju Ilnickiego ujawniła zgromadzoną tam broń: dwa 6.strzałowe rewolwery (nabite) i 38 ostrych nabojów. Wszczęto śledztwo, które wykazało, że  Ilnickiemu pomagali pracownicy zakładu w Kulparkowie.

 Powyższy opis wypadków został zrekonstruowany na podstawie notek prasowych w gazetach codziennych z lat 1904 – 1912 takich, jak:

Ziemia Lubuska z 18.10.1912 r.                               

Czas 11.06.1904                               

Słowo z 11.06.1904 r.

Gazeta Narodowa z 10.11.1908

Nowa Gazeta  z 13.11.1908 r.

Głos Śląski       z 14.06.1904 r.

                                                       Goniec Wileński z 8.08.1909 r.

Czy ów Serafin jest spokrewniony z rodziną mojego męża? Ile prawdy kryje się w opowieści "barona" na temat krzywd, jakich doznał od rządu rosyjskiego? Żeby się tego dowiedzieć, muszę dotrzeć do innych źródeł. Sprawdzić gdzie się urodził, kim byli jego rodzice. Pewne ślady kryją się w wymienionych powyżej notkach prasowych, trzeba tylko pójść ich tropem.  Wiem jedno – gazety wychodzące w czasach, w których żyli nasi przodkowie, mogą być dla nas nieocenionym źródłem informacji. Informacje na temat zamachowca Ilnickiego znalazłam dzięki portalowi http://anno.onb.ac.at/. Bardzo polecam wyszukiwarkę nazwisk na tym portalu. Dla nieznających języków obcych jest możliwość wyboru czasopism w języku polskim. Ciekawe, jakie rewelacje odkryję, wyszukując nazwiska innych członków rodziny?

        

Jeszcze o Muriel White

Postać Muriel White Seher-Thosss nie przestaje mnie intrygować. Im częściej wymieniam mail z Pawłem, prawnukiem "Dobrej Pani", tym bardziej jestem zafascynowana nią i światem, w którym przyszło jej żyć. Losy mojej rodziny tylko przez chwilę skrzyżowały się z losami Muriel i jej bliskich, a jednak to wystarczyło, by obudzić we mnie ciekawość na tyle, że co jakiś czas porzucam poszukiwania moich przodków i zagłębiam się w historię hrabiny z Dobrej. Tym razem dotarłam do informacji o najstarszym synu Hermana i Muriel – Hansie ST.    

Hans Christoph Roger Heinrich Hermann Ernst urodził się 6.02.1912 r. Na temat dzieciństwa ST nie wiem prawie nic. Mogę się tylko domyślać na podstawie listów od Pawła i opowiadań cioci Agnieszki, że nie było ono takie znowu beztroskie. Hrabia ponoć nie był czułym ojcem. W ich domu nie wolno było dzieciom bawić się zbyt głośno, koledzy byli także niemile widziani. Przyszły spadkobierca Dobrej opuszcza ją jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Wieść niesie, że to matka hrabina Muriel wymusiła na synu wyjazd za ocean. Jako w połowie Amerykanin nie ma problemu z osiedleniem się w USA. Hans jest już dorosłym człowiekiem i, jak twierdzi jeden z lokalnych historyków amatorów, żonatym z piękną Amerykanką Marian. Według relacji owego lokalnego historyka ślub odbywa się w Rozkochowie, drugim majątku hrabiego Hermana. Tymczasem ja odnalazłam w internecie zdigitalizowany numer czasopisma "Wiener Salonblat", w którym zamieszczono zdjęcia ze ślubu młodego ST w USA! Oto tłumaczenie fragmentu opisującego to wydarzenie: 

Wiener Salonblat 24.07.1938 r.

 

"W Hicksville, USA odbył się niedawno ślub hrabiego Hermana Christopha ST starszego syna hrabiego Hermana ST i hrabiny Muriel z domu White z piękną jak z obrazka panną Marian Kingsland. Młoda para brała ślub w posiadłości wuja i ciotki Marian, państwa Leonard, zwanej Park von Manetto Hill Farm przed ołtarzem wykonanym z kwiatów ogrodowych. Posiadłość znajduje się w historycznym miejscu. W XVI w. było to miejsce krwawej bitwy między Indianami a białymi osadnikami. Orszak ślubny, przechodząc przez ten piękny zielony park, stanowił wspaniały obraz. Narzeczona w sukni z białego tiulu, z długim welonem i bukietem orchidei w ręku, została doprowadzona do ołtarza przez swojego ojca Georga Lovett Kinsland i brata pana młodego Hermana ST. Pannie młodej towarzyszyła honorowa eskorta w postaci Margaret ST (siostry pana młodego) i Audrej K. Anderton. Obie w sukniach z organtyny w podobnym stylu, jak suknia pani młodej. Druhny miały niebieskie suknie, a drużbowie fraki i cylindry. [...]

Po ślubie odbyło się duże przyjęcie na tarasie parku. Hrabina Marian pochodzi z bardzo znanej i dobrze sytuowanej rodziny amerykańskiej. Jej matka, także Marion, z domu nazywa się Forest Cannon, jej kuzyn Walter Kinsland jest mężem księżniczki Marii-Luizy von Orleans ciotki zmarłego ksiecia Herzogs von Vendom. Ze strony ojca spokrewniona jest z rodziną Astors. Pan młody jest pół Amerykaninem, jego matka to Muriel ST z domu White, córka Henriego White byłego ambasadora USA we Francji. Także królowa Albanii, Geraldine, jest jedną z kuzynek pana młodego."

W gazecie znajdziemy również zdjęcia z tej uroczystości.

Czyżby podwójna ceremonia? Jedna w Rozkochowie, druga w USA. Może to zaręczyny odbyły się w majątku ST, a ślub w Ameryce? Przeszukałam bazę Ellis Island i nie znalazłam manifestu okrętowego Marian z 1938 r., który potwierdziłby jej podróż z Europy do USA. Jest natomiast informacja o podróży Hansa. Przybył do Nowego Jorku w maju 1938 roku na statku "Rex" mając 27 lat jako kawaler. Z manifestu możemy dowiedzieć się, że miał około 6 stóp wzrostu, niebieskie oczy i blond włosy. W rubryce "miejsce pracy/zawód" wpisano "student". Co więc zrobić z informacją o ślubie w Rozkochowie i o tym, że wyjechał do USA z żoną? 

pierwsza strona manifestu okrętowego
 (http://www.libertyellisfoundation.org/passenger-details/)

 W istniejącej literaturze jest prezentowany pogląd, iż Hans nie był akceptowany przez rodzinę Marian i w końcu zmuszono parę do rozwodu. Każde z nich wstąpiło w inny związek małżeński. Ponownie członków rodziny ST dosięgła nieszczęśliwa miłość.  Pieniądze, pozycja społeczna liczyły się bardziej niż uczucia. Jednak Marion do końca życia utrzymywała przyjazne kontakty z rodziną Hansa. Pisał o tym do mnie Paweł, prawnuk Muriel. Jego babcia Margaret (córka Muriel) pod koniec swojego życia podarowała swojej byłej bratowej broszkę z jajem Faberge. Broszka ta należała kiedyś do teściowej Marian - Muriel ST. Muriel pewnie ucieszyłaby się z takiego postępku córki. Myślę, że dobrze rozumiała swojego syna i byłą synową. Wszak sama tkwiła w nieszczęśliwym małżeństwie, o czym pisze w swoich listach wysyłanych do USA, których adresatami byli najczęściej brat i bratowa. 

   

  Zdjęcia pochodzą ze zbiorów prywatnych

Paula Church.

Listy hrabiny dostarczają także wiadomości na temat jej politycznej działalności. Już w 1931 r. pisała do brata, że boi się wybuchu wojny, że jak do niej dojdzie, to jej synowie nie przeżyją. Chyba już wtedy planowała ich wyjazd do USA. W korespondencji są także ślady dotyczące historii Polski. Chodzi o powstania śląskie. Kopie tych listów posiada Paul Church, a większość z nich znajduje się w bibliotece Kongresu USA. Mam nadzieje, że kiedyś będzie dane mi przeczytać je.

Niech przemówi fotografia

Odtwarzając historię swojej rodziny, często przeglądamy albumy ze zdjęciami. Fotografie w nich zgromadzone mogą nam wiele powiedzieć o życiu naszych przodków: o tym, jak spędzali wolny czas, jak mieszkali, ubierali się. Fotografie do nas "mówią", chociaż czasem nie potrafimy od razu tego "komunikatu" odczytać. Tak było w przypadku zdjęć rodziny Ociepka z Ameryki. Wiedziałam, że to rodzina babci Wandy, ale kompletnie nie miałam pojęcia, kogo, tak naprawdę, przedstawia zdjęcie, w jakich okolicznościach trafiło do rodzinnego albumu, jaka historia się za nim kryje. Poszukiwania w internecie i pomoc innych genealogów przyczyniły się do częściowego odczytania "komunikatu"o czym można przeczytać tu: http://potyczkizgenealogia.blogspot.com/2015/01/jak-szukaam-przodkow-swojej_2.html. 

Wciąż, jednak w moim posiadaniu są zdjęcia, których tajemnicę muszę dopiero odkryć. Od jakiegoś czasu nie daje mi spokoju to oto zdjęcie:

Otrzymałam je od teściowej z informacją, że ten pan w środku to Karol Ilnicki, dziadek męża, a zdjęcie przedstawia prawdopodobnie ślub kogoś z rodziny Lorenz. Niestety nikt z żyjących krewnych nie potrafił nazwać z imienia osób na nim przedstawionych. Rozpoczęłam więc własne śledztwo.

Lorenz, to panieńskie nazwisko ojczystej babki mojego męża. Pomyślałam, że skoro fotografia dotyczy jej rodziny i jest na niej dziadek Karol, to i babcia powinna tam być. Na zdjęciu są przedstawione cztery kobiety (oprócz panny młodej). Dwie młodsze i dwie starsze. Która z nich to Anna Ilnicka z domu Lorenz? A może jej tu jednak nie ma? Znowu przeglądam rodzinne albumy. Zachowały się dwa zdjęcia babci Anny z czasów pobytu w Dolinie:

                                                                                     

Hmmm, chyba jednak babcia do zdjęcia nie pozowała. Szukam dalej. Na samym spodzie pudełka ze zdjęciami znalazłam takie:

 

na malutkiej fotografii trudno było mi rozpoznać poszczególne osoby, ale z pomocą przyszła nowoczesność : skaner. Zeskanowane i oglądanie na ekranie laptopa pomogło. Mężczyzna i kobieta siedzący obok starszej pani, to przecież młoda para ze zdjęcia powyżej! Pośrodku siedzi ta sama osoba, która na ślubnym zdjęciu stoi za dziadkiem Karolem. No tak, ale w dalszym ciągu nie wiem, kim są ci ludzie? Jaki związek mają z naszą rodziną? Szczęście mnie jednak nie opuszcza. Moją uwagę przykuli dwaj mali chłopcy. Gdzieś już widziałam te łyse główki i śmieszne porcięta? Przekopuję od nowa stertę zdjęć...jest!!! Na odwrocie podpis: Adam i Józef Lorenz. Wiem! Mam! To bratankowie babci Anny. Synowie Jana Lorenz i Anny z domu Stromich. Czyli młoda para na zdjęciu to ich rodzice.

Następny krok: odnaleźć akt ślubu tych dwojga. W ten sposób dowiem się, kto był świadkiem na ślubie i czy jednym z nich był Karol Ilnicki. To wyjaśniałoby, dlaczego tylko jego zaproszono do wspólnego zdjęcia. Pozować mieli tylko młodzi, ich rodzice i świadkowie. Zatem jedna z par, to pradziadkowie po kądzieli mojego męża. Mieć zdjęcie pradziadków, to już coś! Pełna dobrych myśli przeglądam dostępne w internecie zdigitalizowane akta. Na stronie AGAD nic, na Szukaj w Archiwach też. Jedynym ratunkiem jest strona Włodka Macewicza http://wujek2.ia.pw.edu.pl/wm/archiwum/, a właściwie to stworzona przez niego wyszukiwarka małżeństw z Doliny http://wujek2.ia.pw.edu.pl/wm/archiwum/main.html. Nie pomyliłam się. Odnalazłam zapis zapowiedzi Jana i Anny  – lipiec 1932 r. Niestety zapisu samego ślubu nie ma. Nie wiem, czy dziadek Karol był świadkiem na tym ślubie, nie wiem, czy para siedząca obok młodych to jej rodzice (Jan i Katarzyna Kram) a ta stojąca za Karolem to rodzice jego (Jan i Anna Stromich), czy moje założenia są trafne? A może zupełnie nie tym tropem poszłam?

Odkładam zdjęcie z powrotem do albumu z nadzieją, że kiedyś odczytam wszystko, co jest na nim "zapisane". A może po raz kolejny okaże się, że umieszczenie wpisu na blogu pomoże i znajdzie się ktoś, kto rozpozna postacie i będzie mógł powiedzieć mi więcej o ich losach?

"Dobra Pani" hrabina Muriel cz.2

Muriel poznała hrabiego podczas jednego ze swoich licznych pobytów w Europie. W trakcie przyjęcia u pani Raynolds hrabia Herman Seherr-Thoss zwrócił uwagę na piękną Amerykankę, a dwa miesiące później oświadczył się jej i wzięli ślub. Czyżby miłość od pierwszego wejrzenia? Jak było u Hermana nie wiem, ale ze strony przyszłej hrabiny nie było to chyba płomienne uczucie. Raczej do głosu doszły rozsądek i powinności rodzinne. To prawdopodobnie matka Muriel, kobieta bardzo ambitna pragnęła wydać córkę za przedstawiciela arystokratycznego rodu, aby w ten sposób dodać splendoru i tak już zasłużonej dla Ameryki rodzinie. Z korespondencji, jaką prowadzę z prawnukiem „Dobrej Pani” – Pawłem Church – wynika jednak, że jego prababka była wówczas zakochana w bracie Neville'a   Chamberlaina. Dlaczego pani White uznała, że lepszą partią będzie pruski arystokrata niż angielski lord?

Ślub cywilny odbył się w Paryżu 28.04 1909 r. Muriel była ubrana w błękitną suknię i czarny kapelusz. W prezencie ślubnym od swojego narzeczonego dostała szafiry i diamentową broszkę. Na ceremonii nie było matki hrabiego ze względu na chorobę. Ślub kościelny odbył się kilka dni później. Muriel musiała najpierw przejść na katolicyzm. Ze względów religijnych na ślubie nie był obecny jej ojciec. Młodzi wyjechali do Prus.

 

Niestety małżeństwo okazało się mało szczęśliwie. Prawnuk Muriel dysponuje listami swojej prababki do jej bratanicy, z których wynika, że jeszcze przed ślubem młodzi kłócili się. Potem nie było wcale lepiej. Hrabia był szorstki, nie pozwalał dzieciom głośno bawić się, nie lubił, gdy żona grała na fortepianie. Jego złośliwość była znana służbie i okolicznym mieszkańcom. Moja ciotka opowiadała, że potrafił specjalnie naśmiecić i kazać służbie sprzątać, mimo że dopiero co zrobili to. Muriel w listach skarży się, że Manni (tak wołała na męża) bardziej jest zainteresowany grą w golfa i polowaniami, niż dziećmi.

Dzieci hrabiostwa Muriel i Hermana Seherr-Thoss (ze zbiorów prywatnych)

Co zatem powodowało, że przeżyli ze sobą tyle lat? Czy była to tylko powinność, konwenanse, kwestie materialne? A może przynajmniej poglądy polityczne zbliżały tych dwoje? 

O poglądach hrabiego niewiele wiem. Był pruskim oficerem, jego rodzina od lat służyła państwu niemieckiemu, piastując wysokie funkcje urzędnicze. Wiem, że zapraszał do pałacu w Dobrej wysokich rangą nazistów, ale czy ich rzeczywiście popierał? Czy widział przyszłość w hitlerowskim państwie?

Myślę sobie, że chyba nie do końca tak było, a wnioskuję to na podstawie działań Muriel wobec Hitlera i jego poczynań. Gdyby hrabia był zdeklarowanym nazistą, to czy nie starałby się jakoś ostro reagować na przykład, na deklarację swojej małżonki wygłoszoną w obecności Wodza podczas igrzysk olimpijskich w Berlinie, że oni (Muriel i jej mąż) nie popierają nazizmu i że widzą, do czego Hitler chce doprowadzić, ale oni mu w tym nie pomogą. Czy nie zabroniłby odesłania swoich dzieci do Ameryki tuż przed wybuchem wojny, aby synowie uniknęli wcielenia do armii niemieckiej? Wreszcie hrabia musiał wiedzieć, że jego żona ukrywa na terenie majątku amerykańskich lotników, których samoloty rozbiły się w okolicy Dobrej. Czyżby Muriel była aż tak niezależna, że robiła to bez względu na zdanie męża?  Ale jeżeli hrabia wszystko to tolerował, jeżeli popierał działalność żony, to dlaczego nie ochronił jej przed naciskiem gestapo? Dlaczego nie zapobiegł samobójstwu?

 

 

Muriel ze swoim ojcem i córką

                           

Z tego, co pamiętam z opowiadań taty, to hrabiego nie było w dniu śmierci Muriel w pałacu. Dlaczego? Być może ma z tym związek pewien fakt, o którym dowiedziałam się z listów Pawła. Otóż Paweł pytał mnie, czy mój ojciec coś wie o tym, że hrabina ukryła Hermana w wagonie pełnym siana i w ten sposób pomogła mu dostać się do Austrii. Ja nic nie słyszałam o takim wydarzeniu, ale może właśnie dlatego Hermana nie było w Dobrej, gdy hrabina wyskoczyła z okna wieży? Tylko, dlaczego hrabia musiał uciekać? Czy Muriel zrobiła to specjalnie, czy planowała samobójstwo, czy był to impuls? 

Dzieci hrabiny przeżyły wojnę, a jej wnuk, ten, który urodził się w tym samym czasie co brat mojego ojca, żyje do dziś w USA. Bardzo ucieszył się z nawiązania kontaktu pomiędzy mną a swoim synem. Rodzina Muriel miała sporo problemów po zakończeniu wojny. Amerykański rząd podejrzewał ich o szpiegostwo, ale z wszelkich podejrzeń zostali oczyszczeni. Synowie hrabiego walczyli w II wojnie, ale przeciwko Niemcom.