Moje genealogiczne zdziwienia

Poszukiwania genealogiczne, to bardzo frapujące zajęcie. Rozpoczynając przygodę z poszukiwaniem przodków nie przypuszczałam, nawet jak bardzo mnie to wciągnie i ile razy powiem w myślach lub na głos „O kurcze! To tak było!”, albo „Nie, to czemu nikt o tym nie mówił?” Postanowiłam więc opisać kilka z takich sytuacji .

Zdziwienie 1

Było to zaraz na początku poszukiwań. Pewnego niedzielnego dnia 2007 r. po obejrzeniu programu
„Rodzinne sekrety” za namową męża zaglądnęłam na stronę internetową www.przodek.pl. Puściłam w eter (można tak powiedzieć o internecie?) swoją pierwszą wiadomość o poszukiwaniach przodków. Linki na tej stronie przeniosły mnie na portal  www.Ornatowski.com, gdzie moją uwagę przykuł  odnośnik do opisu nazwisk. Nie bardzo wierzyłam, że akurat nazwisko Ilnicki pojawi się tam, a tu masz! W wykazie opisów rodzin  jest Ilnicki! Zaaferowana już bardzo klikam i czytam:

„W 1992 roku w Polsce żyły 2422 osoby noszące to nazwisko (kobiety i mężczyźni). Rozkład liczebności w rozbiciu na ówczesne województwa: Wa:52, Bs:7, BB:16, By:51, Ch:12, Ci:1, Cz:5, El:14, Gd:79, Go:210, JG:94, Kl:13, Ka:134, Ki:7, Kn:1, Ko:7, Kr:75, Ks:11, Lg:214, Ls:2, Lu:25, Łd:29, NS:1, Ol:66, Op:167, Os:2, Pl:116, Pt:19, Po:37, Pr:80, Ra:8, Rz:31, Sd:1, Sr:5, Sk:2, Sł:13, Su:27, Sz:153, Tb:8, Ta:2, Wb:98, Wr:402, Za:12, ZG:113.”

Ponad dwa tysiące osób o tym nazwisku?! I pomyśleć, że bardzo długo nie mogłam zapamiętać nazwiska mojego obecnego męża, a każdemu muszę się przedstawiać co najmniej dwa razy, bo za pierwszym nikt nie powtórzy prawidłowo. Zawsze myślałam, że to nie jest popularne nazwisko (czas pokaże, jak bardzo się myliłam!). Czy „moi” Ilniccy są spokrewnieni z tymi wszystkimi ludźmi? Czy jest możliwe odszukanie powiązań rodzinnych? Na te pytania odpowiadałam w miarę zdobywania wiedzy genealogicznej i rozczytywania kolejnych dokumentów.

 

Zdziwienie2

 

 W opisie rodzin na stronie Ornatowskiego znalazłam taką oto informację:

 

„Adam Boniecki Herbarz Polski, t. 8, str. 40:

Ilniccy h. Sas z Ilnika, w starostwie samborskiem, gdzie nawet cała okolica zwała się Ilnicka (M. 242 f. 53), wspólnego pochodzenia z Jaworskimi i Tureckimi pochodzą od Wańczy Wołoszyna Jaworski.”

Matko i córko (to zawołanie zapożyczone od zaprzyjaźnionej genealożki)! To my szlachta? Herb mamy? A dlaczego nic o tym mi szanowny małżonek nie mówił?! Ja co prawda z ludu pracującego miast i wsi pochodzę  (przynajmniej taki jest stan mojej wiedzy na dzień dzisiejszy, jednak nie zagłębiałam się jeszcze w genealogię rodzin Jenek i Sendek), ale skoro on szlachcic to i ja chyba szlachcianka, a nasz syn to herbowy już na pewno byłby. No nie powiem, zaskoczenie spore. Idę z tą wiadomością do męża. Patrzy na mnie, jakbym z nie tego świata przybyła – nic mi o tym nie wiadomo – mówi mój ślubny, ale dalsze poszukiwania w internecie prowadzimy już razem. Kolejne wyniki wyszukiwań w przeglądarkach internetowych potwierdzają informacje, że Ilniccy są w wykazach szlachty polskiej, że była to szlachta zaściankowa, a właściwie chodaczkowa. 

Rozmowa z teściem też niczego nowego nie wnosi. Nigdy nie słyszał o swoim pochodzeniu szlacheckim. Znani mu przodkowie mieszkali w Dolinie i o żadnym Ilniku nic nie wie. 

Zdziwienie 3

 

Dostaję odpowiedź na ogłoszenie umieszczone na stronie www.przodek.pl od Aliny Duszkiewicz, że ona również szuka przodków w Dolinie i ma dostęp do metryk, więc poszuka dla mnie informacji. Przesyłam jej, te informacje, które ja już zdobyłam i na następny dzień dostaję dalsze dane:

Piotr Ilnicki syn Michała, a ten jest synem Jana Ilnickiego i Tekli Ponarskiej. Jan po śmierci Tekli żeni się po raz drugi z Wiktorią Antonowicz i tu kolejne zdziwienie: w metryce księżulo zapisał, że Jan jest „nobilis”, czyli szlachcic. Alina podaje mi także adres mailowy do innego genealoga amatora Włodka Macewicza. Piszę maila i w odpowiedzi dostaję adres strony: http://wujek2.ia.pw.edu.pl/wm/archiwum/ a tu kopalnia wiedzy o moich Ilnickich! No i wsiąkłam na całego. W trakcie poszukiwań okaże się, że z Włodkiem jesteśmy spowinowaceni. Szybko odszukałam akty ślubu Jana. Niestety ślad szlachectwa jest tylko w tym jednym przypadku – ślubu z Wiktorią Antonowicz.

  Chociaż matka Jana była z domu Swaryczewska, a to także herbowa rodzina. Jednak potwierdzenia szlacheckiego pochodzenia do dzisiaj nie odkryłam, ale i nie to jest głównym celem poszukiwań.

Zdziwienie 4

 

Kiedy odnalazłam akt urodzenia Karola Ilnickiego – dziadka mojego męża ogarnęło mnie nie tylko zdziwienie, ale i przerażenie! Otóż okazało się, że dziadunio miał brata bliźniaka, który zmarł dwa miesiące po narodzinach. Czyli w rodzinie były ciąże bliźniacze! Dobrze, że odkryłam to po narodzinach własnego syna, bo nie wiem, czy tak szybko zdecydowałabym się na ciążę,  mając całkiem spore szanse na dwa szczęścia naraz.

Odpowiedź dla tych wszystkich, którzy zadają mi pytanie : " Dlaczego ciągle siedzisz w tych metrykach?"

Mam nadzieję, że Joanna Szczepkowska nie weźmie mi za złe tego, iż jej felieton w  "Wysokich Obcasach" posłuży mi jako odpowiedź na to pytanie.


"Znalazłam kartkę z 1910 roku: Panno Helu, wyjechałem i nie powrócę. Igo. A ja znajdę cię, niewierny przystojniaku! Bo dzięki tobie istnieję.

Dlaczego pani kogoś nie wynajmie? – spytała mnie dziennikarka TOK FM, kiedy w czasie radiowego wywiadu zaczęłam opowiadać jej o pisanej już kilka lat biografii rodzinnej. Po prostu na pytanie o plany odpowiedziałam, że siedzę po uszy w starych zdjęciach, listach, a przede wszystkim w archiwach akt dawnych, jeśli oczywiście jestem w swoim mieście. Większość czasu, jednak spędzam na podróżowaniu po miejscach, gdzie są – albo być może są – ślady po moich przodkach. Ponieważ nie prowadzę samochodu, więc te podróże są długie, PKS-owe i czasem męczące. I z tego powodu właśnie dziennikarka zapytała mnie, dlaczego kogoś nie wynajmę. Miała na myśli dziennikarza od wywiadu rzeki, różne firmy tworzące na zlecenie całe drzewa genealogiczne albo chociaż studentów, którzy mogliby wykonać za mnie część roboty. Nie pamiętam, co odpowiedziałam dziennikarce, ale z pewnością wytłumaczyłam, że nie wynajmę, bo ta część pracy jest najlepszą i największą przygodą, jaka mogła mi się przydarzyć. Zresztą może mówiłam coś o wyzwaniu, jakim jest taka biografia i o tym, że wyzwanie trzeba podjąć w całości. Teraz, kiedy piszę ten tekst, a obok mnie na biurku leżą pozbierane po kraju stare fotografie rodziny razem z kopertami listów albo z pocztówkami do prababci z 1906 roku, kiedy moja praca, choć prawie skończona, wydaje mi się ledwie zaczęta, mogę chyba odpowiedzieć prościej na pytanie, dlaczego kogoś nie wynajmę. Bo to rozkosz po prostu.

Dlaczego miałabym oddać komuś takie chwile jak ta, kiedy we wsi Szczepkowo Borowe zmęczona po podróży z plecakiem natykam się na pierwszego mieszkańca, a on nazywa się Szczepkowski? Jak mogłabym oddać komuś to doznanie, kiedy zbierają się wokół mnie Szczepkowscy ze Szczepkowa, a ja w niektórych odnajduję rysy mojego dziadka? A ten moment, kiedy po szperaniu w książkach orientuję się, że ci ludzie siedzą tu od bitwy pod Grunwaldem i są bezpośrednimi potomkami rycerzy pozostawionych tu dla obrony granicy polsko-niemieckiej, która była tuż za miedzą? Czy mogłabym oddać te rozmowy w prawdziwie starych domach, przeszukiwanie zdjęć i dokumentów wyjętych ze starych pudeł? A taki moment na przykład, kiedy w archiwach gubi się wątek czyjegoś życia, jego akt śmierci jest ostatnim aktem, jaki istnieje, nie ma więc żadnych danych o rodzicach, i nagle na małym kresowym cmentarzu odnajduje się ich stary grobowiec?

A bicie serca, kiedy ze starych listów wypada zdjęcie młodej kobiety z początku wieku – pięknej młodej śpiewaczki operowej – a zaraz potem drugie, tej samej w towarzystwie młodego człowieka, zakochanej, zdolnej i pełnej nadziei... Aż chciałoby się krzyczeć: Prababciu! Uciekaj! On ci nie pozwoli śpiewać w operze!. Jak mogłabym zlecić to komukolwiek? Szukanie śladów po rodzinie jest jednym z najlepszych nałogów, w jakie można wpaść. Naprawdę polecam! Oczywiście bywają momenty, kiedy zastanawiasz się, czy nie za głęboko siedzisz w przeszłości, nie za często obcujesz z duchami. Otoczona zdjęciami i historią swoich "pra" zaczynam przeżywać ich życie tak, jakby coś jeszcze dało się zrobić. Widzę dziewczynkę sfotografowaną na wysokiej gałęzi drzewa. Podpis pod zdjęciem: sierpień 1939. Jeszcze tylko parę dni, mamo. Potem bomby, tułaczka, strach. Widzę zdjęcie nieśmiałego chłopca z Suchej Beskidzkiej. Znam też jego świadectwa szkolne – nie najlepsze, prawdę mówiąc. Ma w oczach jakąś skruchę, to pewnie skutek ciągłego słuchania: Jędrek, co z ciebie wyrośnie. Patrzę na to zdjęcie – Jędrek, tato, nie martw się, za kilkadziesiąt lat w Suchej Beskidzkiej będzie ulica twojego imienia.

Wiele, naprawdę bardzo wiele można się dowiedzieć, śledząc stare listy rodziny. Milion razy ci pisałam – pisze moja babka do córki. Ciekawe, moja córka też wszystko przelicza na miliony, chociaż nigdy nie słyszała swojej prababci. Na czym polega takie genetyczne rozmnożenie? Albo takie znalezisko: na akcie ślubu dziadka Szczepkowskiego napisano wdowiec. Poszukiwania prowadzą wreszcie do pierwszego aktu ślubu i do dziwnej klepsydry: Nieutulony zaprasza całą publikę. Publikę? Nieutulony nie wytrzymał nawet roku żałoby. Z akt wynika, że moja babcia utuliła go zaledwie kilka miesięcy po zejściu pierwszej. Dla nałogowca nie ma innej drogi niż odnalezienie fotografii. Udało się wydostać nawet kilka – leży na hamaku, a dziadek odwrócony jednak od kobiety patrzy gdzieś daleko... Ile emocji dostarczają zbliżenia twarzy, oczu. Poza tym – jaką niesamowitą mieszanką krwi, narodowości jestem. Przerzucam skrupulatnie cesarskie i carskie dekrety, nakazy; gdyby nie one, mój prapradziadek nie przemieściłby się tu, gdzie poznał swoją żonę, moja prababka nie przyjechałaby do Lwowa, a jej syn nie dostałby posady, dzięki której zakochał się w mojej babce. Aż głupio powiedzieć, ale istnieję na świecie między innymi także dzięki rozbiorom. Patrzę na te kobiety w długich sukniach, takie uroczyste przed fotografem i dopatruję się swoich rysów, charakteru, temperamentu.

Na jednej z fotografii jakiś młody człowiek stoi oparty o kolumnę. Aż kusi, żeby poszukać, posprawdzać, kto to jest. Bo niepodobny do pradziadka. Ten sam chłopak, chociaż na drugim planie, stoi na jakiejś zbiorowej fotografii. Można się oczywiście powstrzymać od poszukiwań, bo jakie to ma znaczenie. Ale nałóg to potężna siła. Jakże nie sprawdzić, jeśli się znalazło taką karteczkę z 1910 roku: Panno Helu, wyjechałem i nie powrócę. Igo. Kim był? Jak go znaleźć, skoro została tylko fotografia? (...) to - to jest bardzo mało, jak pisała Jasnorzewska. Nie ma rzeczy niemożliwych. Znajdę cię, Igo. Po dacie umieszczonej na zdjęciu w zakładzie fotograficznym, po listach prababki, po dziwnym imieniu, po nazwie miasta, w którym zrobiono zdjęcie. Ja tam pojadę, poszperam w księgach meldunkowych, parafialnych, repatriantów niemieckich i w księgach wyznania mojżeszowego. Choćbym miała wydać biografię później, niż chciałam. Znajdę cię, niewierny przystojniaku. Przecież dzięki tobie istnieję."

 Źródło:

http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,96856,14555409,Szukanie_sladow_po_rodzinie.html 

Historia pewnego półmiska

Polska lat 70. Moja teściowa postanawia odwiedzić rodzinę swojego męża na Ukrainie. Bardzo pragnie zobaczyć tereny, które zna z opowiadań swoich teściów. Ciągle słyszy o przepięknych górach, zieleni tak zielonej, że nigdzie takiej nie ma, krystalicznie czystej wodzie. A co roku w Wigilię, gdy przygotowuje karpia w galarecie wg przepisu przywiezionego ze Wschodu, słucha wspomnień dziadka Karola o tym, jak to przed wojną, na kilka dni przed świętami kupował dorodnego karpia, a babcia go szykowała i na wielkim porcelanowym półmisku karp w galarecie był wystawiany na wystawie sklepowej wśród świątecznych dekoracji. Ponoć całe miasteczko przychodziło go oglądać.
Teściowa jedzie zatem do Doliny w dawnym stanisławowskim. Bliscy przyjmują ją serdecznie. Kiedy już się trochę poznali, zebrała się na odwagę i poprosiła, aby pokazano jej dom i sklep, w którym mieszkał i pracował dziadek Karol. Rodzina spełniła życzenie, ale mojej teściowej nie wystarczyło samo oglądanie z zewnątrz. Zapragnęła wejść do środka i zobaczyć, czy jest tam tak, jak jej opowiadano. Myślę, że rodzina była trochę zaniepokojona tym pomysłem. W końcu w domu tym mieszkali już jacyś inni ludzie. Jednak nasza Zosia nie dała za wygraną. Delikatnie zapukała do drzwi i kiedy pojawił się w nich gospodarz, wyjaśniła, skąd jest i czego chce. Wpuszczono ją do środka. Oczywiście wiele rzeczy wyglądało inaczej niż przed wojną, ale rozpoznała niektóre meble, czy ozdoby. Trudno, pomyślała, taki los. Kiedy jednak zobaczyła w przeszklonej szafce porcelanowy półmisek dziadka Karola nie wytrzymała: "przepraszam, ale wydaje mi się, że ten półmisek został tu po moim teściu, bardzo chciałabym go mieć z powrotem" wypaliła moja teściowa. Nie pamiętam już, jak zareagowali właściciele, ale ona wyszła z tego domu z półmiskiem. Bała się go jednak przewozić przez granicę, został więc u rodziny. "Przynajmniej u swoich, a nie obcych", zakomunikowała po przyjeździe do Opola. Kuzynostwo wiedziało jednak, że jej zależało na tym naczyniu i któregoś pięknego dnia, przy okazji rewizyty w Polsce przywieźli półmisek.

Parę lat temu teściowa podarowała ten półmisek mi. Wiedziała, że bardzo lubię starą porcelanę, a do tego wciąż miałam problem z odpowiednio głębokim półmiskiem (taki musi być do karpia w galarecie). Oczywiście musiałam go wypróbować. Zaprosiłam na Wigilię całą rodzinkę (moją i męża), przygotowałam z pomocą teściowej rybę i ułożyłyśmy ją na półmisku dziadka. Ponieważ jest on dość duży, to nie zmieścił się w lodówce. W swej genialności wystawiłam go na balkon. Wszystkim opowiadałam o niespodziance, jaka czeka ich na kolacji (nikt nie wierzył, że zrobiłam karpia, a o półmisku nie wiedzieli) i kiedy nadszedł ten moment, mój mąż z dumą otworzył balkon i wniósł półmisek. Na jego widok moja siostra podniosła się z krzesła: ale cudny półmisek! Zawołała. Ściągnęłam folię, (myśląc w duchu, że teraz to ich dopiero zaskoczę) i ... zbladłam. Nasz karp zamarzł na kość. Nie nadawał się do jedzenia, a kiedy się odmroził, z galarety zrobiła się woda. Wszyscy mieli jednak taką chrapkę na niego, że zjedli i tę płynną galaretę. Półmisek jednak zrobił wrażenie.
Jest to jedyna pamiątka po dziadkach męża. Traktuję go jako łącznik z tymi przedwojennymi czasami, z tamtym Kresowym światem, namacalny dowód pokręconych losów moich bliskich.

 

Gwara to także dziedzictwo przodków

Do napisania skłoniła mnie lektura pewnej publikacji Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, do której link otrzymałam od kolegi genealoga. Oto on:http://www.wtn.wroc.pl/files/RKJ%20XXXIX.pdf. Publikacja zawiera wiele ciekawych artykułów, ale mnie szczególnie zaciekawił ten napisany przez p. Marzenę Muszyńską dotyczący określeń stosowanych wobec dzieci na Śląsku. Uświadomiłam sobie, że w ten sposób mogła zwracać się do mnie i mojego rodzeństwa nasza ojczysta babcia, wspominana już Balbina Jenek. Mogła, bo przecież pochodziła ze Śląska, ale ja niestety tego nie pamiętam. Nikt nie rozmawiał w domu gwarą ani tata, ani jego rodzeństwo. O tym, że ojciec zna gwarę przekonałam się dopiero po swoim ślubie, kiedy zaczęłam uczyć na wsi opolskiej i nie raz miałam problemy ze zrozumieniem swoich uczniów. Pewnie mówienie gwarą w mieście, w czasach "jedynie słusznego" ustroju nie było dobrze widziane, a może inne względy o tym zadecydowały? W każdym razie ta część dziedzictwa nie została mi przekazana.

Niemniej odnalazłam w w/w artykule określenia, które mnie trochę zdziwiły, trochę rozbawiły. Podaję kilka : 

Określenia używane w stosunku do małych niegrzecznych dzieci:

–  bębenek, bęben ( bynben)
–  bękart ( bynkart)
–  babrak
–  babuć
–  bachor – zwłaszcza mówiono tak o malutkim, ciągle płaczącym dziecku
–  bzdurak – o dziecku upartym, nieposłusznym
–  drabik – urwis, psotnik
–  smark, śpik – o podlotku, takim co to udawał dorosłego
   maślak, mamlak, mazak, ślimtak, – dziecko skłonne do płaczu, nadwrażliwe
–  galaciarz – chłopak, który uganiał się za dziewczynami

Ciekawa jestem, jak to wyglądało w innych rejonach Polski? Rodzina męża pochodzi z Kresów, muszę przyjrzeć się, jakich określeń używano w gwarze z tamtych stron.